Başlangıç

Aslında, ne zaman edebiyatla ilgilenmeye veya yazı yazmaya başladığımı tam olarak hatırlamıyorum. Çünkü ben kendimi “yazıyor” buldum ve bir türlü kurtulamadığım şu “yazmak” lanetine ne zaman veya nasıl düştüğüm zihnimde berrak değil. Mecburen, edebiyat geçmişime yönelik hatırladığım ilk somut şeyi bir başlangıç olarak varsaymam gerekiyor; o da 1998 yılına aittir. Yaşadıklarımı yazmaya -“kayıt altına” ya da “kâğıt üstüne” almaya- 1998 yılında başladım. Zaman zaman garip bir biçimde “yalnız kalmak” isteğimi, yeniyetmeliğimin hızında gelişenleri, çevremdeki doğa olaylarını, yaşamın devinimiyle tanışmalarımı ve üniversiteye gidip gelirken kentte karşılaştıklarımı not ediyordum. Bunların yoğunluğunda oluşan iniş/çıkış dolu duygusal izlenimlerimden “iç döküm” dolu anlatılar, monologlar çıkıyordu. Ekonometri’nin istatistiksel ve matematiksel zorluklarıyla, modellemeleriyle, kentle, yeniyetmelikle ve hayal kırıklıklarıyla mücadele etmemin bir yoluydu ilk monologlarım… Yazdığım zaman içimdeki zehri dışarı akıtabildiğimi, öfkelendiğim ve kabul edemediğim gerçekleri yazı aracılığıyla –kendimce- değiştirdiğime, bazı sıradanlıkların yerine görkemli bir şeyler oluşturabildiğime inanıyordum. Bu içtenliğin ve yazdığım amatör monologların da bir çeşit “Oğuz Atay”vari dâhiliğe uzandığına inanmak gibi safdilli bir düşüncenin “çala kalem”inden yazıp yazıp, duruyordum.[1]

1999 senesinde yazdığım monologlar ya da “duygusal izlenimler” ham bir yığın olarak defterlerimde birikmişti. Yazdıklarımdan –döküntülerimden- ne yapacağımı, nasıl bir şey oluşturacağımı bilmiyordum. Ayrıca, yaptığım dengesiz okumaların beni nereye götüreceği de belli değildi ve yazıp yazıp, durmaktan sıkılmıştım. Monologlarımı bir yerlerde yayımlamak/bütünlemek, içine düştüğüm yalıtımdan kurtulup yazdıklarımı birilerine sunmak hevesine kapılmıştım. Hem “ilerlemenin”, “kendimi tartmamın” bir başka yolunun da olmadığını düşünüyordum. Sonunda, bir web sitesi yapıp yazdıklarımı internet üzerinden yayımlamaya karar verdim. “İçimize Yolculuk” adını verdiğim bu sitede neyim var, neyim yoksa yayımlamaya başladım.

2000 yılında Mehmet Ali Erdem adında biri benimle bağlantı kurdu. Lotus Yayınevi’nin[2] sahibi olan Mehmet Ali Erdem internet sitemi incelediğini, yazılarımı beğendiğini ve bunları kitaplaştırmak istediğini söylüyordu. Üstelik bu iş için benden para falan da istemiyordu. Bu teklifin üzerine muzip birileri vasıtasıyla bana bir çeşit şaka yapıldığını düşündüm. Bunu yapabilecek arkadaşlarımı aradım, sorguladım; ama durumun şakası olmadığı ortadaydı ve teklif gerçekti. Şaşırmıştım, ilk defa, sanat ya da düşünce adına “bir baltaya sap” olabilecek, ortaya somut bir şeyler koyabilecektim. Hemen, üzerine fazlaca titremeden ve kullandığım dili işlemeden “Karşı” adı altında yazılarımı toparlayıp yayınevine yolladım. Bir sürü anlatım bozukluğu ve düzelti sorunuyla birlikte “Karşı”dan 2000 adet basıldı. Şu noktada anlatmadan geçemeyeceğim bir olay vardır: Kitap “somut bir varlık olarak” elime ulaşana kadar aileme “Karşı”dan hiç bahsetmemiştim. Elime ulaştığında, babamın önüne kitabımı koydum ve “Bak, bu senin oğlunun kitabıdır!” dedim. Babam hiç şaşırmadı, kitabı aldı, on dakika kadar inceledi ve bana geri verip: “Bırak bu entel dantel ayaklarını…” dedi. Beni edebiyat yolundan döndürmeye mi çalışıyordu yoksa beni bir şeylere karşı korumaya(hazırlamaya) mı uğraşıyordu, bilinmez.[3] Tabii ki “Karşı” çok okunmadı ve duyulmadı. Ancak, kitabın okunmamasının ve önemsenmemesinin nedeni memlekette patlak veren ekonomik kriz değildi: Edebiyat alanındaki çaylaklığım, dil konusundaki yetersizliğim ve içinde bulunduğum “yalıtım” nedeniyle kitabımı tartamamıştım. Bugün bile “Karşı”nın sıkı bir anlatı olduğunu söyleyemem. Kitabın her tarafından yazmaya yeni başlamış olduğum gerçeği akıyordu. Kısacası, “Karşı”nın ardından edebiyat konusundaki bilgilerimin, dilimin yeterli olmadığını sezmeye başladım ve “yazı” olgusuna okuyucu cephesinden bakmadığımı fark ettim.[4] Bununla birlikte doludizgin yazmaya ve okumaya devam ediyordum. “Karşı”dan daha iyi bir “anlatı” oluşturabilmek için uğraşıp duruyor, ikinci kitap için yazılarımı, olaylarımı, karakterlerimi, neyi anlatacağımı düzenliyor ve biriktiriyordum. “Korkak Düşler” tamamlandığında ve 2001 yılında yayımlandığında kendime şöyle demiştim: “İşte, en azından, kabul edilebilecek düzeyde ve kurguda bir eser oluşturdum.” Ama gene yanılıyordum. Çünkü “Korkak Düşler” de –tıpkı “Karşı”da olduğu gibi- dozajı azaltılmış/kimyası değiştirilmiş bir “duygusal izlenimler veya değiniler” bütününden başka bir şey değildi, olamıyordu. Yazmak konusunda “acele” ettiğimi, anlatmak veya tanımlamak yönündeki telaşımın bir sürü inceliğe ket vurduğunu çok sonra fark edecektim.[5]

Gelişme

Okuma ve yazma alıştırmaları arasında savrulup –debelenip- dururken 2002 senesinde Vedat Kamer’le karşılaştım ve Kuzey Yıldızı Edebiyat Dergisi macerasına dahil oldum. Edebiyat dergiciliği bambaşka bir yüklenimdi ve edebiyat adına yaşadığım en önemli (iyi ya da kötü) deneyimleri Kuzey Yıldızı için ter dökerken kazandım. Dergiye birçok şiir, şiir eleştirisi, postmodern anlatı ve öykü geliyordu. Onları okuyor, söyleşiler yapıyor, kitapları, yazarları, şairleri izliyor ve bakışımızı geliştiriyorduk. Diğer edebiyat dergilerini daha yakından takip etmeye, onların kimyasını çözmeye ve diğer dergicilerle tanışmaya da bu dönemde başladık.[6] 2002 senesine kadar “kalburüstü” diye ifade edilen (Varlık, Kitap-Lık vs) dergilerin yanı sıra diğer edebiyat dergilerinin varlığından ve ağırlığından haberdar değildim. Oysa ki, ÖtekiSiz [7], Wesvese, Son Kişot [8], Ağır Ol Bay Düzyazı, Budala, Kavram Karmaşa, Yaratım, İmlasız, Şiir Ülkesi gibi dergiler yayımlanmaktaydı; hepsinin de kendilerine göre bir edebi yaklaşımı, işaret ettikleri bir şeyler ve savunduğu “isimler” vardı[9]. Bir süre bu dergilerde, hangi isimlerin ne yazdığını, neyi işaret ettiğini ve kimlere hangi sebeplerle sataştıklarını takip ettim. Bununla birlikte Mustafa Köz’ün Kadıköy’deki Yazı Kitabevi[10]’ne de sıkça gidip geliyordum.  Vedat’la beraber Kuzey Yıldızı’nı çıkarmaya başlarken hiçbir şeyin farkında değildik, kalıcı bir edebiyat ortamı ya da yayıncılığı izlenimimiz yoktu. Ne edebiyat ortamının gereksiz ve yakışıksız retorikleriyle tanışmıştık, ne de okuyucunun riyakârlığıyla… Yazarların ve şairlerin kaprisleriyle, çelişik davranışlarıyla, editörlerin de “pusucu”, “ölüsoyguncu” ve “fırsatçı” mizaçlarıyla (kâhyalıklarıyla) yüz yüze gelmemiştik. Birçok şeyi sonradan öğrendik ve öğrendiklerimiz fazlaca rahatsız etmişti bizi. Edebiyat dergiciliğinin,  yüzüne yalancı/yapay bir gülümseme, memnuniyet, saygınlık takınmış, içtenliğin ve düşçülüğün önüne geçen taraflarının farkına sonradan vardık; dönen dolapların, ilişki yönetimlerinin, ahbap çavuşlukların, kulüpçülüğün, edebiyat kâhyalığının, antoloji oyunlarının… 2002 ve 2003 seneleri bu izlekte geçti. Kötü ve hayal kırıklığı dolu bu izleğin yanında (veya karşısında, tepkisel olarak) garip bir biçimde sürekli okuyor, yazıyor ve bundan kendimi alamıyordum.[11] Edebiyat ortamındaki içten pazarlıklara ve hafifliklere karşı bir başka yönelimim de “Sonrasızlık” adlı fanzini çıkarmam olmuştur. Fanzinlerin bir fısıltı gibi yayılması, cesur olması, küçük mecralarda bulunması kısacası daha “başıbozuk” olması, inat içeren bir içtenliğin ve temizliğin sonucudur. Fanzinlerin düşünceyi, imgeyi retorikle donatmak, olduğundan başka görünmek, pazarlama, “barter”cılık, kulüpçülük gibi dertleri yoktur.[12] Bu fikri sevmiştim.

         2004 senesine geldiğimde işler değişmiş, AKP iktidara gelmişti. Basın yasasında köklü değişiklikler olmuş, çeşitli külfetlerden yorulmuş birçok dergi ve yayınevi kapanmıştı.[13] Enis Batur YKY’den tasfiye edilmiş ve desteklediği dergiler çöküntü içerisine düşmüştü. Evrensel değerlerin yerine oryantalist ve gerici bir yaklaşım desteklenmeye, Hilmi Yavuz, İskender Pala gibi hazretler (ki aslında sıradan, belediyeci zevatlardır) televizyonda programlar yapmaya başladı. Gericilerin ve dincilerin nemalanacağı, dini söylemlerin, kalıpların, vecizelerin, tarikatların, cemaatlerin, mollaların, imamların ve benzerlerinin edebiyata karıştırılacağı bir kültür ortamı beni/bizi bekliyordu. Böylece, hangi isimlerin evrensel değerlerden “döndüğünü” de izleyip durduk; kimlerin dinci söylemlere angaje olduğunu, kimlerin oryantalist kelimeleri, kavramları edebiyata ve şiirlerine sokmaya başladığını da “sessizce” seyrettik. Tabii ki bu adamlara/dönmelere itibar edecek değildim. Okumalarım ve deneylerim sonucunda kendimde ve yazılarımda yeni bir şeyler oluştuğunu hissediyordum.[14]  Eğretilemeler, sezgisellik, şiirsellik, dizge ve görüngüler benim için “kurgu”nun ya da “olayların anlatımı”nın[15]  ötesine geçmişti. Nereden yola çıkarsam çıkayım, sonunda kendimi Wittgenstien’ın “Gerçeğin yapısını dilin yapısı belirler” sözünün yanında buluyordum. Üzerinde uzun uzun düşündüğümde, yazdıklarımı defalarca sınadıktan ve karşılaştırdıktan sonra bendeki bu yeni duygudurum tınısının, yeni kimyanın bir “poetika” olduğunu anladım. Şiirlerim ve yazılarım birkaç derginin ilgisini çekti ve bazı dergilerde yayımlandı. Böylece, artık, “zokayı yemiştim” ya da “hapı yutmuştum”; şiire, şiir diline bulaşmaya, katılmaya başlıyordum.

Tüm bunlarla birlikte, 2004 yılının Ağustos ayında hayatımın en üzücü olaylarından birini yaşadım. Kuzey Yıldızı emektarlarından sıkı şair Özge Dirik intihar etti ve bu olay beni “dayak yemiş”e çevirdi. Neredeyse edebiyata, şairlere, şiire ve yazmaya sırtımı çevirecektim. Neredeyse ip kopacaktı;  bir süre, yazmaktan çekindim ve bazı şeylere, kişilere karşı kontrol edilemez bir şekilde öfkelendiğimi hissettim. Kuzey Yıldızı ve Vedat da yorulmuştu, 10. sayının ardından yeni bir sayı çıkarmayı -üstelik bu sayının “Özge Dirik”siz olabileceğini- düşünemiyorduk. 2005 yılının Nisan ayına geldiğimizde yeterince sustuğumuzu ve dergi çıkarmadan (o suskunlukta) yaşayamayacağımızı görünce Kuzey Yıldızı’nın 11. sayısını “Özge Dirik’in Tüm Şiirlerine Başlangıç Denemesi”yle birlikte yayımladık.[16] Dergi uğraşılarım, okumalarım ve sürekli yazıyor, yazdıklarımı da sürekli işliyor olmam (duramamam) beni istediğim konuma/tınıya yakınlaştırıyordu. “Çalgıdönüm”[17] adlı caz şiirlerimi tamamlamış ve “Kelimenin Yüzü” adlı “kelime taşçı” betikle istediğim eğretilemelere ya da dil görüngüsüne yakınsayabilmiştim. Artık emindim; yazdıklarım içime siniyordu. Eşanlı işlekler ve süreçler ardından, 2001’den beri üzerinde çalıştığım, sürekli kesip biçtiğim öyküleri “Siya” adı altında toparladım, sabitledim. 2005 yılının sonlarına doğru kendimi –edebi görgü olarak- herkesten “bağımsız” bir yerlerde ve yeterli hissediyordum. Birkaç yayıneviyle görüşüyor, “Siya”yı onların değerlendirmesine sunuyordum.[18] Aldığım “yayınlanamaz” cevapları beni fazlaca etkilemiyordu; zaten 2005 yılının sonunda “askerlik” meselesini halletmeye karar vermiştim. Bu büyük engeli aştıktan (askerliğimi tamamladıktan) sonra Siya’nın yayımlanması ve benim bu yayın sürecinde “özgür olarak bulunmam” çok daha akıllıcaydı. Diğer taraftan, 2004 yılının sonlarına doğru, “ikinci yeni şiir akımı”ndan bu yana uç vermiş en sıkı ve kabul edilebilir edebiyat hareketi kendini göstermeye, oluşturmaya başlamıştı. Serkan Işın’ın başı çektiği Zinhar adlı edebiyat şebekesi, dümeni deneysel edebiyata doğru kırıp  “Görsel Şiir” kuramını sınamaya ya da irdelemeye yöneliyordu. Zinhar şebekesi, “Manifestolar” sayısıyla neyin peşinde olduklarını ortaya koyup, yeni galeriler, dosyalar ve çevirilerle birlikte sıkı “Görsel İşler” üretmeye başladı. Bir taifenin “uzlaşımcı şiir”i ve “beylik söylemleri” terk ettiği, Türk Edebiyatı’nda “yeni” ve “seçkin” bir açılım sağlandığı aşikârdı.[19] 2005 yılının sonlarına doğru, askerlik vartasının başlamasından hemen önce, bu görsel işleri heyecanla takip ediyorum ve “Jüri’ye Hınç” adlı ilk görsel işimle Zinhar şebekesine katıldım.

2006 yılının Mayıs ayında -askerden döndüğümde- kafamdaki tek öncelik “Siya”nın yayımlanmasıydı. Son kez yazdıklarımı, sözdizimini ve kitabın biçimini gözden geçirdim. Siya, 2006’nın Ağustos ayında Mevsimsiz Yayınevi’nden yayımlandı.[20] Ama birçok dergi ve “tanıtıcı edebiyat kâhyası”  bu yeni şeyle ilgilenmiyordu. Örneğin, Eşik Cini dergisinden Nalan Barbarosoğlu, kitabımı ya da gönderdiğim öyküleri okuma zahmetinde bile bulunmamış, büyük bir aymazlık ve umarsızlık içinde, kendi kulübünün üyelerinin içsiz metinleriyle oyalanmaktaydı. Bu edebiyat ortamından ve manipülatör edebiyat kâhyalarından bir şeyler “beklenemeyeceğini”[21] anlıyordum. Ardından, görsel işlerime yoğunlaştım ve 2006 yılının Kasım ayına geldiğimizde Zinhar şebekesinde birçok görsel işim ve iki adet bildirim yayımlanmıştı.[22] Bu noktada, söz etmeden geçilemeyecek derecede sıkı bir dergi olan Monokl[23], ilk sayısında Serkan Işın’ın “Şiirde İş” adlı yazısıyla birlikte çeşitli şairlerden görsel işler yayımlamış, ikinci sayısında ise bir “Görsel Şiir” dosyası oluşturmuştu. Dergiyi omuzlayan Volkan Çelebi ve Monokl yazarları demin bahsettiğim verimsiz ve umarsız edebiyat ortamına karşın çok sıkı, cesur ve deneysel bir dergi oluşturabilmişlerdi. Hâlâ da bu yolda burunlarının dikine doğru ilerlemektedirler…

Ece Ayhan’ın edebiyat ve kültür ortamı hakkındaki denemelerini, söyleşilerini ve şiirlerini 2007 yılının başlarında tekrardan okudum. Günümüzdeki edebiyat olayları, pozisyon değiştirmeler, dirsek temasları, içten pazarlıklı etkinlikler, atıf, dosya konusu ve ödül mekanizmaları -kısacası tüm bu “kim kime dum duma” haller-  Ece Ayhan’ın yakın edebiyat ve iktidar tarihi hakkında anlattıklarıyla birebir örtüşüyordu. Kimse de “ayağa kalkarak” bu gerçeklere karşı “Durun yahu, bizi aptal yerine koyamazsınız!” diyememişti. Ama ben ayağa kalktım, bunu demekten kaçınmadım ve bir sürü tartışmaya taraf oldum. “Haklılık” adlı yükü sırtlanarak 2007'nin Şubat ayına geldiğimde, çeşitli yayınevlerinin “red” çıkmazlarına ve “F.H.Dağlarca olsan bile şiir kitabını basmayız!” repliğini benimsemiş aymaz editörlere rağmen "Livar"[24] adlı ilk şiir kitabım yayımlandı. İşte o zaman, derin bir nefes aldım ve “Oh be, şimdi ölsem de gam yemem!” diyebildim.

Fakat, kazın ayağı böyle değildi. Livar’ın yayımlanmasıyla birlikte hissettiğim  “huzur” sadece birkaç ay sürdü. Çevremdeki haksızlıklar, uygulanan “yok sayma taktikleri”, “kim kime dum duma” şeklindeki bir el yordamıyla maniple edilen edebiyat ortamımız, zihnimde kendisine karşı kuvvetli bir muhalefet oluşturdu.[25] Edebiyat ortamındaki fasonluğu ya da vasatlığı maniple eden müptezeller ile bu müptezellerin peşine takılan mutat zevatları ifşa etmek ve tüm bunlara karşın “sıkı” yapıtları, dergileri, belgeleri ve okuyucuları bir araya toplamak amacıyla Puşt Ahali Edebiyat Platformu’nu kurdum[26]. Birkaç ay içerisinde, Puşt Ahali Edebiyat Platformu’nda yer alan tartışmalar, ifşaatlar ve paylaşımlar hızla yerine/hedefine ulaştı. Gelen olumlu ya da olumsuz geribildirimlerden uğraşılarımın etkili olduğunu -en azından boşuna olmadığını- anlamıştım. 2007  yılının ortalarında, AKP iktidarının sertleştiği bir dönemde, edebiyat iktidarı da sertleşmiş, edebiyat kâhyaları eskisinden daha umarsızca davranıyor, keskin eylemler, bazen de eylemsizlikler (sinsiyet, tepkisizlik, eblehlik) sergiliyorlardı.[27] İster inanın, isterseniz de inanmayın ama Puşt Ahali Edebiyat Platformu’nun çabaları, edebiyat iktidarının ve mülkiyesinin hızını kesmek yolundaki  belirgin (bir o kadar da etkin) tek enstrümandır.

2007 yılının sonuna doğru Çekirdek Sanat [28] taifesiyle tanıştım. Cavit Mukaddes’in editörlüğünde yayın hayatına atılan bu yeni yayınevi “Bir Bienal, Bir Bilanço” adında sıkı ve eleştirel bir “ortak kitap” yayımladı. Kitapta, 10. Uluslararası İstanbul Bienali’nin başlığına karşı yazdığım “İyimserlik Kurbanlığı” adlı yazımla yer buldum. Bu çıkışın yanı sıra, BirGün Gazetesi’nde[29] yazdığım  yazılar ve yaptığım söyleşiler, olduğumdan daha “muhalif”, “sert”  ya da “sivri” bir şekilde tanınmama yol açtı. İnsanların zihninde oluşan bu izlenim, aslında bir yanılgıdır; çünkü edebiyat ya da sanat kâhyalarına karşı verdiğim mücadele -inanın ki- “kerhen” ve “zorla” icra ettiğim bir şeydir...

Puşt Ahali Edebiyat Platformu’ndaki ifşaatlarımıza ve tartışmalarımıza karşı ilk kayda değer tepki, 2008’in Şubat ayında Ali Enver Ercan ve “Varlığ Dergisi/Avanesi” cihetinden geldi. Ali Enver Ercan ve onun koltukaltında yaşayan kifayetsiz halay takımı, Türkiye Yazarlar Sendikası üyeliğimi “sanatçı saygınlığına uymayan üslubum” nedeniyle  askıya aldı. Hakkımdaki bu disiplin cezası, sorgusuz sualsiz, hiçbir yazılı ya da sözlü savunma alınmadan, faşizan usullerle (ya da usulsüzlüklerle) verilmiştir. 2008’in başında maruz kaldığım bir başka olay ise kendilerini “Kötülük Dayanışması” ifadesiyle tanıtan, haysiyetsiz bir muhteris grubunun işime ve eşime yönelik tacizleri ile saldırı girişimleridir.[30]

Fakat tüm bu olan biteni, bu olayları umursamıyorum;  çünkü "Haklılığın İnadı" diye bir şey vardır ve ben kendi yolumu alıp, tutup götürmekte yani "ölene kadar yazmak" konusunda kararlıyım.

Sonuç

Edebiyat yolundaki tüm yürüyüşlerimde haksızlık, retorik, ödülcülük, jüricilik, antolojicilik, ahbap çavuşluk, nobranlık, içten pazarlık, haysiyetsizlik, dilsiz taklitçiliği,  “umarsızlık dayanışması” ya da “sessizlik suikastı” gibi insanı umutsuzluğa götüren ve edebiyatın içtenliğinden uzaklaştıran engellerle karşılaştım. Şüphesiz, karşılaştığım kötülüklerin hizasına gelerek, yaşamımın, şiirimin ve bakışımın akordunu bozacak değilim. Bugün, edebiyat ortamındaki “kötülük mekanizmaları”nın dışında durarak takdir elde edemeyeceğim, aksine, kötü eleştirilerle, köylü kurnazlığı ya da sinsiyet dolu suçlamalarla yüzleşmek, hatta bunlarla “savaşmak” zorunda kalacağım gerçeği de -nal gibi- ortadadır.

Sonuç olarak şu sahneye bakabiliriz; 1 Mayıs 2008 itibariyle karşımda bir portmanto duruyor. Öfkeli. Yani duruşunda “öfke” ihtiva ediyor. Neden? Çünkü bu “cansızlık” onu öfkelendiriyor. Eğer bu portmanto canlanırsa (ya da canlanabilseydi) üzerinde asılı olan her şeyi silkinip kendine gelirdi. Boşluğuna, varoluşuna geri dönerdi. Ve ben biliyorum ki “susku”, müziğin çerçevesidir; tanımıdır. Büyük sır, “susku”da ve “boşluk”ta yuvalanmıştır. Bu çerçeveden fazlası bende tiksinti uyandırır ve dolaşımdadır.

Artık, tüm edebiyat geçmişim, uğraşılarım ve yaşadıklarım sonucunda, ulaşmaya çalıştığım “şey” için şunu rahatlıkla söyleyebilirim;

“Bir davula bir kez vurmak, aradan iki sene geçtikten sonra bir kez daha vurmak ya da kendime “yazdıklarım” üzerinden bakmak; şu/gündelik/ cehennem/bahçesinden...”

Ölene kadar yazacağım. Ama bunu, kimseye önermiyorum.